thumb|Epistolæ Obscurorum Virorum – Listy ciemnych mężów. Obskurantyzm (od , „zaciemniać, zaciemniający”) – ciemnota umysłowa, wstecznictwo, kołtuństwo, wrogie nastawienie do postępu i oświaty oraz praktyka celowego zapobiegania poznaniu faktów lub szczegółów jakiejś sprawy. Termin powstały w okresie oświecenia określający doktrynę katolicką i nastawienie Kościoła wobec kultury. W satyrycznej wizji Stanisława Kostki Potockiego stolicą obskurantyzmu jest Ciemnogród, a szerzący ciemnotę mieli być odznaczani Orderem NiedźwiadkaWiadomości Brukowe. Wybór artykułów Ossolineum, DeAgostini, Warszawa 2003, s.13..
Istnieją dwa historyczne i intelektualne znaczenia tego terminu: Ograniczanie wiedzy przez odcięcie społeczeństwa od jej źródeł, Styl w literaturze i sztuce charakteryzujący się celową niejasnością, ogólnikowością.
W XVIII wieku filozofowie okresu oświecenia określali tym terminem działania wrogie oświeceniowej koncepcji szerzenia wiedzy.