thumb|Fragment zabudowań przy katedrze w Hildesheim thumb|Krużganek przy katedrze w Gloucester Monasterium kanonickie – kompleks budynków skupionych przy katedrze, będących siedzibą biskupa, oraz kanoników katedralnych.
Podobnie jak zabudowania klasztorne monasteria kanonickie najczęściej były wznoszony wokół czworobocznego wirydarza, otoczonego krużgankiem. Składają się m.in. z refektarza, kapitularza, dormitorium, zabudowań gospodarczych. Często w obrębie kompleksu monasterium wznoszono kaplice, gdzie sprawowano liturgię dla członków kanonii.
Za źródło ideowe można przyjąć poglądy Świętego Augustyna, dotyczące sprawy wspólnoty duchowej. Dla Augustyna monasterium to już nie pustelnia, lecz dom i wspólnota (domus, communitas); członkowie wspólnoty to nie monachi (mnisi), lecz clerici (duchowni) albo servi Dei (słudzy Boży). Augustyn był w zasadzie pierwszym z biskupów, który nadał powołanej przez siebie wspólnocie tak wyraźne kształty i który też jasno określił zasady bycia w niej. Więcej, życie wspólnotowe duchownych podniósł do rangi propositum, czyli przyrzeczenia, ślubu.