Gęsta warstwa tego typu substancji związana z powierzchnią komórki bakterii nazywana jest otoczką. Trudno jest ją zmyć z powierzchni komórki. Wyróżnić można: makrootoczki, które są na tyle grube, że można je zobaczyć w zwykłym mikroskopie świetlnym przy użyciu barwników nieprzechodzących przez materiał otoczkowy (np. nigrozyna, czerwień Kongo) mikrootoczki, których obecność można stwierdzić tylko za pomocą technik serologicznych (substancje otoczki są nośnikami struktur antygenowych) lub mikroskopii elektronowej.
Wodnista wydzielina swobodnie przylegająca do powierzchni komórek nazywana jest śluzem. Można ją łatwo wypłukać z powierzchni komórki. W środowisku płynnym często rozprzestrzenia się ona do podłoża. Przykładowo heterofermentatywne bakterie kwasu mlekowego Leuconostoc mesenteroides wytwarzają dużo śluzu w środowisku zawierającym cukry, tworząc ciągliwą masę złożoną z dekstranów. Sieć polisacharydów występująca na powierzchni komórek bakterii, obejmująca zarówno otoczki, jak i śluzy, nazywana bywa glikokaliksem. Niektóre bakterie nitkowate tworzą rurkowate osłonki określane jako pochewki.