thumb|Novae – stempel z dachówki z napisem Leg I Ital (odwrócony) thumb|Lampa oliwna znaleziona w Novae Novae (bułg. Нове) – stanowisko archeologiczne położone nad Dunajem w północnej Bułgarii, około 4 kilometry na wschód od współczesnego miasta Swisztow. Ważne centrum militarne (obóz legionowy, twierdza), a później cywilne (miasto) leżące w rzymskiej prowincji Mezja Dolna (Moesia Inferior).
Geneza nazwy nie jest jasna jednak nosi charakter toponimuT. Sarnowski, The Name of Novae in Lower Moesia, with a contribution, „Archeologia”, (2009), 58, s. 15–23.. Mógł on odnosić się do osiedla leżącego wokół twierdzy – canabae – które uzyskało określenie „novae” po przybyciu do twierdzy legionu I Italskiego, aby podkreślić różnicę między dawnym cywilnym osiedlem rzemieślniczo-handlowym a osadnictwem związanym z legionem VIII Augusta. Według innej hipotezy nazwa wywodziła się od trackiej nazwy rzeki – νόης (nóēs), według Herodota płynącej w okolicy Novae. Obecna jej najbardziej rozpowszechniona nazwa to turecka nazwa Dermendere (Młynówka – do dziś widoczne są ruiny młyna wodnego). Rzadziej używane są nazwy, Tekirdere, Golyamata Bara lub Belyanovsko Dere.