Skazani odbywają w nich karę pozbawienia wolności w jednym z trzech systemów: programowanego oddziaływania; terapeutycznym; zwykłym.
Podział ten służy też do klasyfikacji skazanych np.: R3/p – recydywista penitencjarny (R), odbywający karę w zakładzie typu otwartego (3), w systemie programowanego oddziaływania (p). Każdy ze skazanych musi mieć przyporządkowany rodzaj i typ zakładu karnego oraz system wykonywania kary pozbawienia wolności. Daje to 27 grup klasyfikacyjnych (bez kary aresztu wojskowego), które pozwala różnicować wykonywanie tej kary.
Wszystkie zakłady karne i areszty śledcze podlegają Ministerstwu Sprawiedliwości. Zakłady lecznicze, w których stosuje się środki zabezpieczające, podlegają Ministerstwu Zdrowia.
Organizacja zakładów karnych i aresztów śledczych w Polsce Wśród głównych jednostek organizacyjnych zakładów karnych i aresztów śledczych w Polsce można wyróżnić: Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej Białystok; Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej Bydgoszcz; Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej Gdańsk; Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej Katowice; Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej Koszalin; Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej Kraków; Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej Lublin; Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej Łódź; Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej Olsztyn;