Zakrzepowe zapalenie zatoki esowatej (ZZZE), (łac. thrombophlebitis sinus sigmoidei) - jedno z usznopochodnych powikłań wewnątrzczaszkowych. Obecnie w erze antybiotyków występuje rzadko.
Etiopatogeneza ZZZE występuje najczęściej jako powikłanie przewlekłego zapalenia ucha środkowego z perlakiem oraz rzadziej jako powikłanie ostrego zapalenia ucha środkowego, któremu towarzyszy zapalenie wyrostka sutkowatego i/lub zapalenie piramidy kości skroniowej. Anatomia zatoki esowatej "sprzyja" przechodzeniu procesu zapalnego z ucha środkowego. Leżąc w kości skroniowej w całym swoim przebiegu jest ona otoczona komórkami powietrznymi wyrostka sutkowatego. Do zajęcia procesem zapalnym zatoki esowatej może dochodzić dwiema drogami: przez ciągłość - proces zapalny rozprzestrzenia się w przypadku przewlekłego zapalenia ucha za pośrednictwem zakażonej kości (osteitis) lub zapalenia kości i szpiku wyrostka sutkowatego (osteomyelitis). W przypadku ostrego zapalenia ucha środkowego wytworzony ropień wyrostka może niszczyć cienką blaszkę kostną oddzielającą zakażone komórki powietrzne wyrostka od ściany zatoki esowatej. drogą naczyń żylnych.