Ogólna charakterystyka thumb|Rany cięte na przedramieniu – efekt samookaleczenia Samookaleczanie może być próbą szukania pomocy lub nieudaną próbą samobójczą i mieć podstawy w jednym lub kilku stresorach – innymi słowy, jest to narzędzie radzenia sobie ze stresem. Jest ono także narzędziem emocjonalnej regulacji, której celem jest obniżenie bólu emocjonalnego. W tym ujęciu zachowania autodestrukcyjne służą zachowaniu wewnętrznej integralności chorego. Najczęstsze powody, by się okaleczać, to depresja, samotność i negatywne uczucie skierowane względem samego/ej siebie. Samouszkodzenie często ma naturę powtarzalną (ang. ). Samouszkodzenie może być czymś, od czego dana osoba może się uzależnić.
Samouszkodzenie jest postrzegane przez osoby, które się go dopuszczają, jako źródło cierpienia i doświadczenie osamotniające, a także jako forma komunikacji z otoczeniem. Niekiedy samouszkodzenie jest sposobem na uzyskanie iluzji kontroli nad własnym życiem. Czasami samouszkodzenie jest formą samo-ukarania.
Samouszkodzenia często są efektem doświadczenia silnych negatywnych emocji, takich jak lęk, gniew czy złość, połączone z negatywnym postrzeganiem doświadczania owych emocji.