Założeniem Gunkela był pogląd, że formy mów i rodzaje literackie Starego Testamentu czy gatunki literackie w starożytności były o wiele bardziej sprecyzowane aniżeli dziś. Cechowały się pewnym określonym schematem, zaś ich treść wynikała ze ścisłej motywacji. Nie powstawały spontanicznie, lecz wyrastały z pewnych konkretnych potrzeb życiowych (Sitz im Leben) i z nimi były związane. Nie należy również zbytnio akcentować osobistego wkładu twórcy pojedynczego fragmentu, ponieważ wybierając taka czy inną formę, był on ograniczony jej schematem. Dlatego również możliwości rozbudowania formy były niewielkie. O formie decydowało to, co konwencjonalne i dla niej typiczne. Ponieważ o takim czy innym schemacie objawiają się te same motywy genetyczne form, H. Gunkel optował raczej nie za introdukcją do Starego Testamentu, co raczej wstępem do historii literatury Izraela – historia znanych i stosowanych w Izraelu rodzajów literackich i form literatury. Założeniem Gunkela było więc, że dany rodzaj czy gatunek literacki bywał zastosowywany jedynie w określonych sytuacjach, oraz że posiłkowały się nimi tylko z góry określone osoby, instytucje, urzędy.