Władza ojcowska powstawała poprzez przyjęcie obcej osoby do rodziny. Mogło to mieć miejsce w drodze adopcji – gdzie jeden pater familias przekazywał władzę nad dzieckiem innemu, lub przez arrogację – gdzie pater familias uzyskiwał władzę nad mężczyzną sui iuris (też będącym pater familias).
Stosunkowo późno, bo dopiero za panowania cesarza Konstantyna, powstała możliwość uznania dzieci pochodzących z konkubinatu w drodze legitymacji.
Treść władzy ojcowskiej Władza ojcowska w prawie rzymskim, była władzą niemal absolutną. Jak zauważali sami Rzymianie, nie było takiego ludu, którego przedstawicielom przysługiwałyby tak szerokie uprawnienia wobec własnych dzieci.
Ojciec miał nad dziećmi – najogólniej ujmując – prawo życia i śmierci (ius vitae ac necis). Mógł on nie przyjmować nowo narodzonego dziecka do rodziny – porzucić je (ius exponendi, expositio). Mógł oddać dziecko w mancipium, wynająć lub oddać w zastaw. Ostatecznie mógł nawet sprzedać je w niewolę („za Tyber”) - ius vendendi. Wyrażał zgodę na zawarcie przez podległe mu dziecko małżeństwa oraz mógł je w pewnych okolicznościach rozwiązać.