Tukidydes pracował nad swym dziełem całe życie. Rozpoczął prace z początkiem wojny i przewidywał, że będzie to największy konflikt świata greckiego. Był on pierwszym historykiem, który racjonalnie podszedł do analizy przyczyn i konsekwencji wydarzeń historycznych. W przeciwieństwie do innych autorów starożytności w zdarzeniach historycznych nie upatrywał ingerencji sił nadprzyrodzonych, ale traktował je jako skutek działania ludzi postępujących zgodnie ze swoimi interesami. Uważał, że historia się powtarza, ponieważ natura ludzka jest niezmienna. Według Tukidydesa wiedza o niezmienności natury ludzkiej i znajomość historii pozwala przewidzieć przebieg podobnych wydarzeń w przyszłości.
W Wojnie peloponeskiej znajdują się informacje o sytuacji gospodarczej miast, nastrojach społecznych i ukrytych przyczynach wydarzeń. Według Tukidydesa nie należy wierzyć w oficjalne przyczyny postępowania państw, gdyż badając je dokładnie, dojdzie się do prawdziwych przyczyn, którymi są interesy, strach lub ambicja. Tukidydes podaje: Otóż za najistotniejszy powód, chociaż przemilczany, uważam wzrost potęgi ateńskiej i strach, jaki to wzbudziło u LacedemończykówTukidydes; Wojna peloponeska; tłum. Kazimierz Kumaniecki;