Mateusza na peryferiach ówczesnego Nowego Stawu może świadczyć o obronnym charakterze budowli. W I połowie XV wieku siedzibę parafii nowostawskiej przeniesiono z kościoła św. Ducha do kościoła św. Mateusza. Kościół św. Ducha w Nytyskiej Wsi stał się świątynią filialną kościoła św. Mateusza. Należy wspomnieć o istnieniu w granicach Nowego Stawu jeszcze jednej świątyni. Do roku 1606 funkcjonował kościół św. Jerzego. Kościół św. Mateusza po pożarze w 1568 roku, został odbudowany w latach 1573–1574 dzięki fundacji opata oliwskiego Kaspra Geschkau. Zachował swój gotycki charakter; posiada dwie monumentalne nierówne wieże, 3 nawy, płaski, drewniany strop. Nad prezbiterium jest gotyckie sklepienie gwiaździste, w zakrystii gwiaździste i krzyżowe. Manierystyczny ołtarz główny Świętej Trójcy z 1609 roku został sprowadzony z kościoła św. Katarzyny w Braniewie przez ówczesnego proboszcza ks. Mockiego. W nawach głównych i prezbiterium znajdują się ponadto 4 barokowe ołtarze boczne.