Józef Mackiewicz nalegał na to od samego początku: «po zdjęciu z ofiar mundurów, pozostają one zaledwie cząstką w łańcuchu takich samych już uprzednio popełnionych zbrodni masowych, których początek sięga czasów, gdy Hitlerowi nawet się nie śniły jego Oświęcimy»Józef Mackiewicz Klucz do "Parku Kultury i Odpoczynku"//"Wiadomości" 1951, nr 48 (296). Według rosyjskiego historyka I.I. Kaliganowa zbrodnia katyńska «stanowiła prewencyjną „sanację klasową” dla nieskrępowanej budowy socjalizmu w Polsce Ludowej», której powstanie, z punktu widzenia kierownictwa bolszewickiego, było nieuniknione po zwycięstwie ZSRR nad Niemcami w nadchodzącej wojnieИ.И.Калиганов Мнимая загадка причин расстрела польских офицеров в Катыни в марте 1940 г.//"Вестник славянских культур", 2012, nr 1 (XXIII), s. 44-52.. Na prewencyjny – odnoszący się do przyszłych raczej niż przeszłych działań jeńców i więźniów – charakter rozumowania Berii („Każdy z nich oczekuje oswobodzenia, by uzyskać możliwość aktywnego włączenia się w walkę przeciwko władzy radzieckiej”) wskazuje również uzasadnienie śledztwa wszczętego w 2004 przez Instytut Pamięci Narodowej.