W 1963 roku wykonaną w skali 1:1 makietę pomnika ustawiono na placu Teatralnym. Sprawdzono dwie potencjalne lokalizacje monumentu: przed frontonem gmachu Teatru Wielkiego oraz vis-a-vis gmachu, w miejscu zniszczonego w czasie II wojny światowej pałacu Jabłonowskich. Ponieważ obie lokalizacje budziły zastrzeżenia, zdecydowano się usytuować pomnik bliżej pałacu Blanka i zgrupowania zieleni przy trasie W-Z.
Rzeźba została odlana w Gliwickich Zakładach Urządzeń Technicznych. Wyzwaniem było odlanie sześciometrowego miecza o wadze około 1000 kilogramów. Wtopione wewnątrz stalowe pręty umożliwiają na odchylenie miecza o około 15 centymetrów podczas silnego wiatru. Monument został przewieziony w dwóch częściach ze Śląska platformami kolejowymi na Dworzec Gdański.
Pomnik został odsłonięty na placu Teatralnym 20 lipca 1964 roku (obecnie w tym miejscu znajduje się zrekonstruowany pałac Jabłonowskich). Monument upamiętnia wszystkich, którzy zginęli w mieście w latach 1939–1945, m.in. uczestników obrony Warszawy we wrześniu 1939, uczestników obydwu powstań – powstania w getcie warszawskim i powstania warszawskiego – oraz ofiary terroru niemieckiego w okupowanej stolicy.