Po walkach z oddziałami niemieckimi miasto zdobył 16 lutego 1945 10 Gwardyjski Korpus Pancerny z 4 Gwardyjskiej Armii Pancernej oraz wojska 13 Armii należące do 1 Frontu UkraińskiegoBolesław Dolata, Tadeusz Jurga, Walki zbrojne na ziemiach polskich 1939–1945. Wybrane miejsca bitew, walk i akcji bojowych. Warszawa 1971, s.637,638.. Po wojnie w Żarach pozostało 4 tysiące Niemców, gdy w 1939 było to 26 tysięcy. Po II wojnie światowej, postanowieniem konferencji poczdamskiej, od 1945 roku są miastem Polski.
Do końca sierpnia 1945 roku osiedlonych już było na terenie powiatu 1276 Polaków, a liczba ich stale rosła, osiągając 27 tysięcy osadników polskich w listopadzie 1946. W czerwcu 1946 w pałacu Promnitzów rozpoczął urzędowanie pierwszy polski starosta Piotr Kania. W 1946 w powstała tu miejska rada narodowa. W maju tegoż roku w budynkach dawnego szpitala psychiatrycznego w Żarach siedzibę znalazł 8 Chirurgiczny Szpital Ruchomy, który w czasie wojny poruszał się za II Armią Wojska Polskiego, a obecnie działa pod nazwą 105 Kresowy Szpital Wojskowy.
Od 1946 w Żarach stacjonowała 11 Dywizja Piechoty, przeformowana później w 11 Dywizję Zmechanizowaną.