Widoczne drzewo-pomnik i wejście do Muzeum Więzienia Pawiak thumb|Muzeum Więzienia Pawiak. Zachowana piwnica gmachu – korytarz z celami więziennymi thumb|Fragment ekspozycji muzealnej Pawiak – funkcjonujące w latach 1835−1944 więzienie, znajdujące się przy ul. Dzielnej 24/26 w Warszawie. Zespół więzienia składał się z oddziału męskiego oraz oddziału kobiecego, nazywanego Serbią.
W latach 1939–1944 Pawiak był największym niemieckim więzieniem politycznym na terytorium okupowanej Polski. Według szacunków historyków od 2 października 1939 do 21 sierpnia 1944 przez Pawiak przeszło ok. 100 tys. osób, z czego ok. 37 tys. zostało zamordowanych, a ok. 60 tys. wywieziono w 95 transportach do obozów koncentracyjnych, innych miejsc odosobnienia lub do pracy przymusowej.
Więzienie zostało zniszczone przez Niemców podczas powstania warszawskiego 21 sierpnia 1944. Nie zostało odbudowane, a w latach 50. przez jego teren przeprowadzono aleję Juliana Marchlewskiego (obecnie aleja Jana Pawła II).
Początki Pawiaka Kompleks więzienny wzniesiono w latach 1830–1835 według projektu Henryka Marconiego pomiędzy ulicami Dzielną, Pawią i nieistniejącą ulicą Więzienną. Od nazwy ulicy Pawiej pochodzi jego zwyczajowa nazwa. Było to pierwsze nowoczesne więzienie w Warszawie.