Opis albumu The Essential jest czwartym – po Nothing Safe: Best of the Box (1999), Music Bank (1999) i Greatest Hits (2001) – i zarazem ostatnim, jak dotychczas, albumem kompilacyjnym w dyskografii zespołu. Składa się on z największych przebojów, a jego zawartość stanowią niemalże wszystkie singlowe kompozycje (pominięte zostały jedynie „Down in a Hole” i „Fear the Voices”). Kompilację wypełniają dwa utwory w zremiksowanych wersjach ze ścieżki dźwiękowej do filmu Bohater ostatniej akcji (1993, reż. John McTiernan) („What the Hell Have I” i „A Little Bitter”) oraz dwie kompozycje pochodzące z koncertu MTV Unplugged („Nutshell”, „Over Now”), którego zapis ukazał się w lipcu 1996 na albumie Unplugged; ; .. Wydawnictwo składa się z dwudziestu ośmiu kompozycji zawartych na dwóch płytach CD.
Wydanie Pierwotnie składanka The Essential miała ukazać się na rynku 30 marca 2004. Jej premiera nastąpiła 5 września 2006. Album został wydany nakładem wytwórni Columbia. 25 września płytę opublikowano w Wielkiej Brytanii. Ukazała się również rozszerzona wersja – sprzedawana za pośrednictwem Best Buy – wzbogacona o DVD z mockumentem The Nona Tapes (1995, reż.