thumb|Postęp w badaniach nad promieniowaniem reliktowym:1. wyniki badań Penziasa i Wilsona2. dane zebrane przez sondę COBE3. mapa wykonana przez sondę WMAP
Mikrofalowe promieniowanie tła, promieniowanie reliktowe, CMB () – rodzaj promieniowania elektromagnetycznego o rozkładzie termicznym energii, czyli widmie ciała doskonale czarnego o temperaturze 2,7249–2,7252 Kdla porównania neutrinowe promieniowanie tła ma temperaturę 1,95 K. Maksimum gęstości energii przypada na fale o długości 1,1 mm. Promieniowanie to jest pozostałością po wczesnych etapach ewolucji Wszechświata i okresie rekombinacji elektronów i protonów.
Promieniowanie reliktowe niemal nie oddziałuje z cząstkami materii, a wypełnia prawie jednorodnie Wszechświat. We wczesnych stadiach ewolucyjnych Wszechświata materia i kwanty promieniowania oddziaływały ze sobą, będąc w stanie równowagi termodynamicznej. Temperatura materii i promieniowania była bardzo wysoka, stąd też Wszechświat na tym etapie nosi nazwę gorącego.