Powierzchnia wysp jest górzysta. Najwyższy szczyt to Pico Ruivo na wyspie Madera (1862 m n.p.m.). Klimat łagodny, określany mianem „wiecznej wiosny”. Średnia temperatura dobowa w styczniu wynosi ok. , a w lipcu ok. . Posiada bogatą roślinność podzwrotnikową. (Lasy wawrzynowe zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO). Obszar chroniony rezerwatem zajmuje niemal ⅔ powierzchni wyspy. thumb|Półwysep Świętego Wawrzyńca, widok od strony wschodniej thumb|Widok z Lewady Balcones

Pochodzenie nazwy Portugalscy odkrywcy João Gonçalves Zarco i Tristão Vaz Teixeira ochrzcili nowy ląd mianem Ilha Madeira, czyli ‘wyspy drewna’ lub ‘zalesionej wyspy’„Rzeczpospolita”, dodatek „Moje podróże”, 23.01.2009 r., s. 4. – prawdopodobnie przez opozycję do innych, pustynnych wysp archipelagu.

Historia Plutarch w swoich Żywotach równoległych relacjonował, że w Kadyksie spotkał żeglarzy, którzy mówili o idyllicznych wyspach Atlantyku: „Wyspy w liczbie dwóch oddalone są od siebie wąską cieśniną, leżące 10 tysięcy furlongów [2 tysiące km] od Afryki. Zwą je Wyspami Błogosławionych”.