w swoim cyklu pięciu miniatur fortepianowych „Bukoliki” z 1952 roku, kompozytor wykorzystał autentyczne melodie z Puszczy Kurpiowskiej zebrane w zbiorze księdza Władysława Skierkowskiego „Puszcza kurpiowska w pieśni”https://jazzforum.com.pl/main/cd/bukoliki1. W 1948, po wielu latach pracy, Lutosławski przedstawił ekspresjonistyczną I Symfonię, którą jednak po wprowadzeniu socrealizmu uznano za formalistyczną i wycofano z repertuaru. Zajmując się głównie twórczością użytkową, w następnych latach Lutosławski pracował nad kolejnym utworem orkiestrowym. Ukończony w 1954 Koncert na orkiestrę jest do dzisiaj najczęściej wykonywanym jego utworem.
II połowa lat 50. XX wieku „Odwilż” pozwoliła kompozytorowi na zmianę stylu. W Pięciu pieśniach do słów K. Iłłakowiczówny (1957-58) po raz pierwszy zastosował system harmoniczny oparty na akordach 12-tonowych, który w następnych latach stał się dla niego charakterystyczny. Krzysztof Meyer tak podsumowuje główne cechy tego systemu: