Ryszard Jan Kaczmarek (ur. 23 czerwca 1959Kto jest kim w województwie katowickim '98, wyd. Towarzystwo Zachęty Kultury, Katowice 1998, s. 183 w Mysłowicach) – polski historyk, profesor nauk humanistycznych, nauczyciel akademicki Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Śląskiego, badacz dziejów Górnego Śląska w XIX wieku i XX wieku, a w szczególności ziemi pszczyńskiej.
Życiorys Ukończył III Liceum Ogólnokształcące im. Bolesława Prusa w Sosnowcu. Studia magisterskie na kierunku historia (specjalizacja pedagogiczna) odbył w latach 1978–1982 na Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu Śląskiego. W 1989 obronił napisaną pod kierunkiem Franciszka Serafina pracę doktorską pt. „Józef Biniszkiewicz. Biografia polityczna 1875–1940”, uzyskując w tym samym roku stopień doktora nauk humanistycznych. W 1999 po kolokwium habilitacyjnym na Wydziale Nauk Społecznych UŚ, uzyskał stopień doktora habilitowanego w dziedzinie historia – historia XX wieku. W 2003 mianowany na stanowisko profesora nadzwyczajnego Uniwersytetu Śląskiego. W 2008 uzyskał tytuł naukowy profesora (postanowienie Prezydenta RP z 30 czerwca 2008).