Jakow Aleksandrowicz Protazanow, ros. Яков Александрович Протазанов (ur. w Moskwie, zm. 9 sierpnia 1945 w Moskwie) – rosyjski i radziecki reżyser i scenarzysta, uważany – obok Władimira Gardina – za jednego z ojców rosyjskiej kinematografii.
Życiorys Pracę w filmie rozpoczął w 1907. W 1911 wyreżyserował swój pierwszy film Pieśń katorżnika. W latach 1911–1918 zrealizował przeszło 80 filmów, w tym kilka adaptacji klasycznej literatury rosyjskiej. Najbardziej udanymi filmami na tym etapie twórczości były: Dama pikowa (1916), Nikołaj Stawrogin (1915), Wojna i pokój (1915, wspólnie z Władimirem Gardinem) oraz Ojciec Sergiusz (1918).
W 1920 wyemigrował do Francji. Przebywał tam 4 lata i zrealizował kilka filmów, po czym wrócił do ojczyzny. Po powrocie w 1924 nakręcił pierwszy radziecki film science-fiction Aelita, na podstawie powieści Aleksieja Tołstoja.