W 1946 roku utworzono ich zrzeszenie – Centralę Naukowych Instytutów Rzemieślniczych Rzeczypospolitej Polskiej, od tego momentu zaczyna się właściwa historia ZDZ.
Nazwę Zakład Doskonalenia Zawodowego przyjęto w 1962 roku, w okresie 1949–1962 instytucje pozaszkolnego kształcenia zawodowego nosiły nazwę Zakładów Doskonalenia Rzemiosła.
Działalność Zakłady Doskonalenia Zawodowego działają jako samodzielne stowarzyszenia oświatowe nieposiadające celów zarobkowych i dobrowolnie zrzeszone w Związku Zakładów Doskonalenia Zawodowego. W Polsce istnieją 22 takie zakłady. Związek reprezentuje interesy zrzeszonych w nim ZDZ wobec władz państwowych, m.in. poprzez przygotowywanie i opiniowanie projektów aktów prawnych. Władze ZZDZ to: Krajowa Rada, Zarząd Główny oraz Komisja Rewizyjna, wszystkie o czteroletniej kadencji i wybieralne w sposób demokratyczny. ZZDZ jest członkiem Krajowej Izby Gospodarczej.
Działalność edukacyjna Związku ZDZ realizowana jest w 4 obszarach:
Kształcenie dorosłych w formach kursowych Kształcenie dzieci, młodzieży i dorosłych w formach szkolnych Praktyczna nauka zawodu Kształcenie w szkole wyższej
ZDZ są także organami prowadzącymi żłobki i przedszkola oraz Dom Dziennego Pobytu dla seniorów.