s. XX-XXI.: rzeczywistość społeczna jest targana nieustannymi konfliktami (zwłaszcza klasowymi) kapitalizm jest procesem nieustannej akumulacji kapitału, prowadzącym do rosnącej polaryzacji społecznej oraz alienacji istotna zmiana społeczna zachodzić może jedynie na drodze rewolucyjnej, a nie ewolucyjnej idee mają swoje społeczne podłoże (marksowska socjologia wiedzy).
Z drugiej jednak strony marksizm jest dzieckiem nowoczesności i wraz z innymi ideologiami nowoczesności, opiera się na zespole założeń, które przy obecnym stanie świadomości należy odrzucić. Do założeń tych należy marksowska wizja nauki oraz jego wiara w postęp społeczny. Z tych powodów Wallerstein pozostaje krytyczny wobec marksizmu.
Marksistowskie podstawy teorii Wallersteina podawane są w wątpliwość przez wielu badaczy marksistowskich. Robert Brenner wskazuje, że Wallerstein (tak jak i inni przedstawiciele teorii systemów-światów) kładzie większy nacisk na stosunki wymiany (cyrkulacjonizm), niż na stosunki produkcji (produkcjonizm), co stanowić ma istotę teorii marksistowskiejRobert Brenner; The Origins of Capitalist Development: a Critique of Neo-Smithian Marxism; New Left Review;