Opera Maria powstała w wyniku konkursu kompozytorskiego, ogłoszonego przez Zarząd Filharmonii Warszawskiej w 1903 roku z inicjatywy Konstantego Wołodkowicza. W jury miały zasiąść prominentne osobistości życia muzycznego: Leopold von Kronenberg, Emil Młynarski, Władysław Żeleński, Zygmunt Noskowski oraz Antonín Dvořák. Nagroda główna przewidywała przyznanie kwoty 5000 rubli oraz wydanie wyciągu fortepianowego dzieła. Jury obradujące wyłącznie w polskim składzie (po śmierci Dvořáka 1 maja 1904 roku) jednogłośnie postanowiło przyznać nagrodę Romanowi Statkowskiemu. Prapremiera dzieła odbyła się 1 marca 1906 roku w Teatrze Wielkim w Warszawie, a kolejne inscenizacje przedwojenne – w Poznaniu w 1919, 1924 i 1936 roku.
Od 1890 kompozytor zamieszkiwał w Kijowie, na wsi na Wołyniu, Berlinie, Moskwie, Petersburgu. Od około 1905 był profesorem historii muzyki oraz instrumentacji w Instytucie Muzycznym w Warszawie.
Jego uczniami byli Wiktor Jung, jeden z najwybitniejszych kompozytorów muzyki filmowej oraz Bolesław Szabelski, twórca śląskiej szkoły kompozytorów.
Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (klin-5-5).
Opery: Filenis.