ryt mozarabski.
Trwa jednak spór o to, gdzie czerpała wzory liturgia w kościołach w Galii, która z biegiem czasu zyskała miano rytu gallikańskiego.
Istnieją 4 główne hipotezy próbujące wyjaśnić pierwotne źródła tego rytu: efezyjska, ambrozjańska, rzymska i galijska.
Teoria efezyjska Autorem teorii efezyjskiej jest Sir W. Palmer. Według niego ryt gallikański powstał przez przeniesienie obrzędów i zwyczajów liturgicznych z Efezu do Lyonu przez św. Ireneusza, który przejął je pośrednio (przez św. Polikarpa) od św. Jana. Większość współczesnych liturgistów odrzuca jednak tę teorię, odmawiając jej wartości historycznej.
Teoria ambrozjańska Na przełomie XIX i XX w. teorię efezyjską odrzucił historyk wczesnego chrześcijaństwa, Louis Duchesne, i zaproponował swoją. Jego zdaniem ryt gallikański powstał w Mediolanie, który – zdaniem o. Duchesne’a – w IV w. był jednym z ważniejszych ośrodków chrześcijaństwa. Stamtąd ryt ten rozprzestrzenił się w Galii, Prowansji, Galii Narboniensis. Belgii, Germanii, Norikum (Austria), Batawii (późniejsze Niderlandy). W zmienionej formie dotarł do Brytanii, Kornwalii, Szkocji, Walii, Irlandii i na Półwysep Iberyjski, a także w mniejszym stopniu rozwinął się w południowej Italii, Sycylii, był poświadczony w Alpach Julijskich (Słowenia), w Recji (Szwajcaria), w Akwilei, nawet w Umbrii.