Muchołówka żałobna (Ficedula hypoleuca) – gatunek małego ptaka wędrownego z rodziny muchołówkowatych (Muscicapidae).
Systematyka Zwykle wyróżnia się trzy podgatunki Ficedula hypoleuca: Ficedula hypoleuca hypoleuca (Pallas, 1764) – zachodnia i północna Europa do Uralu. Ficedula hypoleuca iberiae (Witherby, 1928) – Półwysep Iberyjski. Ficedula hypoleuca sibirica (Khakhlov, 1915) – zachodnia i południowo-środkowa Syberia. W 11. tomie Handbook of the Birds of the World (HBW) oraz na wykorzystywanej przez IUCN liście ptaków świata opracowywanej przy współpracy BirdLife International z autorami HBW jako czwarty podgatunek wymieniana jest muchołówka atlasowa, zamieszkująca północno-zachodnią Afrykę, przez innych autorów jest ona jednak uznawana za osobny gatunek Ficedula speculigera.
Występowanie Zamieszkuje zachodnią, północną, środkową i wschodnią Europę, od Hiszpanii i Wielkiej Brytanii przez środkową i zachodnią Syberię po góry Ałtaj. Na Półwyspie Iberyjskim znajdują się jej izolowane stanowiska. W sezonie lęgowym nie spotyka się jej we Włoszech, Grecji i Azji Mniejszej. Wędrowny na duże odległości, przeloty w kwietniu i od sierpnia do września. Jesienne migracje trwają dłużej, toteż są łatwiej zauważalne.