Dzięciołek to ptak częściowo wędrowny, choć nadal skala migracji i ilość osobników decydujących się na przeloty jest słabo poznana. Pojedyncze obserwacje wskazywały na nieliczny, ale za to wyraźnie zaznaczony, przelot jesienny. W czasie tych migracji widuje się go w nietypowych środowiskach takich jak trzcinowiska czy przebywanie na grubszej łąkowej roślinności.
Charakterystyka thumb|Samica dzięciołka przy gnieździe thumb|Zdjęcie ukazujące wielkość ptaka w stosunku do ludzkiej dłoni
Cechy gatunku Najmniejszy dzięcioł na Starym Kontynencie. Wielkością przypomina wróbla, choć pstrokatym ubarwieniem zupełnie jest do niego niepodobny. Samce mają na głowie czerwoną czapeczkę (czarno obrzeżoną), u samicy jest ona czarna. Obie płci mają dosyć długi, czarny dziób, od którego odchodzą tej samej barwy wąsy. Jest słabo wykształcony, toteż ptak może kuć tylko w osłabionym drewnie lub pędach bylin. Od czapeczki do karku aż na grzbiet ciągnie się czarna plama, najwęższa pod karkiem. Charakterystyczne jest białe upierzenie grzbietu z czarnym, poprzecznym pręgowaniem. Na czarnych skrzydłach białe paski są dobrze widoczne w czasie lotu (w najwyższej ich partii dwie pręgi zlewają się, niżej natomiast są 4). Na lotkach występują białe kropki. Czoło jest jasnobrązowe, a u samicy barwa ta ciągnie się aż poza oczy.