thumb|Józef Brandt, Towarzysz pancerny Pancerni, jazda pancerna – średniozbrojne oddziały jazdy polskiej w Rzeczypospolitej Obojga Narodów od XVII do XVIII wieku.
Historia Jazda pancerna wykształciła się z jazdy kozackiej, tzw. kozaków (niemających jednak nic wspólnego z rodzącym się od XIV wieku Kozactwem), którym dodano cięższe uzbrojenie. W Koronie formację tę zwano potocznie czeremisami. Czasem mylona z petyhorcami, jednak posiadająca od nich mniejszy żołd (41 zł co kwartał dla jazdy pancernej, a 46 zł dla petyhorców).
Pancerni używani byli w bitwach do wspierania uderzeń husarii, oskrzydlania, rozbicia lub ostatecznego zniszczenia przełamanego przez husarię frontu przeciwnika.
Od drugiej połowy XVII wieku pancerni stanowili przeważającą większość polskiej jazdy (60-70 %). Wykorzystywani byli głównie na kresach, w walce z Tatarami i Kozakami, a podczas Potopu także przeciwko regularnym oddziałom jazdy i piechoty szwedzkiej. Oficjalnie kozaków przemianowano na jazdę pancerną w 1676 roku, dla odróżnienia od Kozaków, kojarzonych z Powstaniem Chmielnickiego. Po reformach w 1776 roku zarówno husaria, jak i pancerni zostali przekształceni w oddziały Kawalerii Narodowej.