XIX w. 1801 – rozbiórka kościoła św. Krzyża (znajdował się w miejscu dzisiejszego nowego ratusza) – dwa boczne ołtarze przeniesione zostały do kościoła w Gutkowie, a ołtarz główny do prawej nawy kościoła św. Jakuba 1802, sierpień – wizyta Tadeusza Czackiego w Olsztynie 1803 – pożar – spłonęły 63 domy w południowo-zachodniej części miasta; ponadto obsunął się mur przy Bramie Dolnej i zawalił kościół św. Ducha 1807 1 stycznia – do miasta wkroczył pułk piechoty francuskiej; okupacja trwała do 11 grudnia (z krótką przerwą). Wojska francuskie pozyskiwały drewno na opał z rozbiórki otaczających miasto budowli należących do mieszczan; rozebrano 9 stodół (144 częściowo), 83 szopy, 57 spichrzów). Na Górnym Przedmieściu 10 domów mieszkalnych legło w gruzach. 3 lutego – miała miejsce bitwa pod Olsztynem między wojskami francuskimi a rosyjskimi; z tej okazji Olsztyn odwiedza cesarz Francuzów Napoleon Bonaparte i szereg jego dowódców. Cesarz odbiera defiladę na Rynku, spożywa obiad na Zamku i obserwuje swoje wojska z wieży kościoła w Gutkowie.