Ch. Bennett zaproponował w tym kontekście datę 117 p.n.e. jako najbardziej prawdopodobną.

Młodość i pierwsze rządy (80-57 p.n.e.) Wysłany (być może ok. 103 p.n.e.) przez babkę Kleopatrę III, wraz z bratem (także imieniem Ptolemeusz) oraz z innym krewnym, późniejszym królem Ptolemeuszem XI, na wyspę Kos, pobierał nauki u kapłanów-lekarzy ze świątyni Asklepiosa. Po opanowaniu wyspy (88 p.n.e.) przez króla Pontu Mitrydatesa VI Eupatora, wpadł w jego ręce, a następnie przebywał na jego dworze. Później, zgodnie z relacją Cycerona, przebywał w Syrii, przez niektórych badaczy interpretowanej jako Pont. Po śmierci Kleopatry Berenike III i Ptolemeusza XI na zaproszenie mieszkańców Aleksandrii przybył do Egiptu i objął tron (równocześnie jego brata osadzono na tronie w Cyprze). W 79 r. poślubił Kleopatrę V Tryfajnę. Oficjalna koronacja na króla Egiptu nastąpiła w marcu 76 p.n.e., w Aleksandrii.