Ostatnim kardynałem bez święceń kapłańskich był watykański prawnik, diakon Teodolfo Mertel, którego do godności kardynalskiej wyniósł w 1858 papież Pius IX. Obecny kodeks prawa kanonicznego z 1983 nie przewiduje wyniesienia do tej godności osoby nieposiadającej święceń kapłańskich. Współczesną dyscyplinę reguluje kanon 351 § 1 KPK: Kardynałów ustanawia w sposób nieskrępowany Biskup Rzymski, wybierając ich spośród mężczyzn, którzy mają przynajmniej święcenia prezbiteratu, odznaczają się szczególną nauką, obyczajami, pobożnością i roztropnością w załatwianiu spraw. Ci, którzy nie są jeszcze biskupami, powinni przyjąć sakrę biskupią.
Uprawnienia kardynałów wybierają papieża w czasie konklawe (jeśli mają mniej niż 80 lat) spowiadają na całym świecie bez zgody ordynariusza miejscowego używają pastorału (o ile są biskupami) w czasie mszy św. bez zgody ordynariusza miejscowego używają mitry w czasie czynności liturgicznych (nawet gdy nie są biskupami) mogą pełnić funkcję diakonów honorowych w czasie mszy św.