Herostrates, właśc. Herostratos, gr. (IV w. p.n.e.) – szewc z Efezu ogarnięty obsesją zyskania wiecznej sławy, który w tym celu podpalił słynną miejscową świątynię Artemidy.
Postać historyczna W 356 p.n.e. spalił efeski Artemizjon, uważany za jeden z ówczesnych siedmiu cudów świataWedług tradycji, w noc dokonania tej zbrodni miał się urodzić Aleksander Wielki (Mała encyklopedia kultury antycznej, dz. cyt., s. 317).. Skazany został na śmierć i na wieczne zapomnienie wraz z usunięciem jego imienia ze wszystkich pisanych dokumentów (damnatio memoriae). Jedynym z autorów antycznych, który przekazał wspomnienie o nim, był historyk TeopompWładysław Kopaliński: Słownik mitów i tradycji kultury. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1993, s. 377..
W przenośni imię jego stało się synonimem człowieka, który powodowany nieopanowaną żądzą sławy, zdolny jest utrwalić pamięć o sobie popełnioną zbrodnią bądź haniebnym lub barbarzyńskim uczynkiem. Stąd również pochodne pejoratywne określenie „herostratowy (herostratesowy)”, oznaczające chęć unieśmiertelnienia się za wszelką cenęWładysław Kopaliński: Słownik eponimów, czyli wyrażeń odimiennych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004, s. 120..