Za zróżnicowaną topografię terenu odpowiadają miliony lat aktywności tektonicznej i wulkanicznej. Zderzenia płyt poskutkowały utworzeniem dużych pasm górskich na północy strefy śródziemnomorskiej: Apenin, Sierra Nevada, Pindos i Taurus. W regionie występuje kilka czynnych wulkanów, jak Etna, Wezuwiusz i Stromboli. W regionie występują liczne wyspy, zarówno większe (Cypr, Kreta, Malta, Sycylia, Korsyka, Sardynia), jak i mniejsze – Baleary i wyspy Morza Egejskiego. Łącznie w całym basenie Morza Śródziemnego jest ich blisko 5000. Ich wybrzeże łącznie liczy blisko 18 tys. km, co stanowi niemal 40% całego wybrzeża Morza Śródziemnego.
Od nazwy tej strefy swoją nazwę wziął klimat śródziemnomorski. Występuje na obydwu półkulach między równoleżnikami 30° i 45°. Jedynie w Europie klimat ten ciągnie się dalej na wschód, mimo odległości od wybrzeża. W klasyfikacji klimatów Köppena zauważyć można, że w strefie śródziemnomorskiej występują głównie klimaty typu Csa, Csb, BSk i BWh (klimat pustyń – w północnej Afryce).