Oprócz Orzyca, Omulwi, Płodownicy, Szkwy, Rozogi, Pisy i Narwi występowało wiele nieistniejących dziś cieków i strug, które w czasie obfitych opadów występowały z brzegów i zalewały okolicę, powodując podtopienia i powodzie. Koryta rzek były zmienne. mały|Jałowiec niedaleko wsi Jednorożec Wskutek rozbicia dzielnicowego właścicielami puszczy zostali książęta mazowieccy. Na obrzeżach puszczy powstały niewielkie grody administracyjno-obronne (najprawdopodobniej blisko Nowogrodu, koło dzisiejszej Ostrołęki (Nowy Susk), Łomży i w okolicy Kozła. Osadnictwo rozwijało się bardzo powoli i głównie na obrzeżach Zagajnicy. W XIII wieku północno-wschodnie Mazowsze wyludniło się z powodu najazdów pruskich i jaćwieskich. Niemniej siatka osadnicza zagęszczała się przez nadania książęce. Nowi właściciele ziem starali się czerpać korzyści z terenów łowieckich i spieniężyć bartnictwo, by potomkowie mogli rozbudować majątki. W 1400 notujemy łowisku Płodownica nad rzeką o tej samej nazwie, które mogło być nadane w końcu XIII lub na początku XIV wieku. W XIII i I połowie XIV wieku próby odbudowy siatki osadniczej niweczyły najazdy litewskie. Za Kazimierza Wielkiego, kiedy Mazowsze przejściowo było polskim lennem, miał w Nowogrodzie powstać zamek i murowany kościół. W 1373 książę Siemowit III lokował na skraju Puszczy książęcą Ostrołękę.