Członkostwo w związku jest co do zasady dobrowolne i każda gmina lub/i powiat może swobodnie z niego wystąpić, niemniej ustawy przewidują możliwość nałożenia na gminy lub/i powiaty obowiązku utworzenia związku, ale wykorzystano ją dotąd jedynie w odniesieniu do nieistniejących już gmin warszawskich, na których obowiązek taki spoczywał aż do ich zniesienia w 2002 roku. Z kolei Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia jest związkiem metropolitalnym, stanowiącym odrębną formę prawną sui generis.
Zadania związku Na związek można przekazać wszystkie zadania z zakresu zadań własnych gmin lub/i powiatów, oprócz tych do których wymagane jest osobne upoważnienie ustawowe (np. stanowienie prawa miejscowego). Możliwe jest także przekazanie na związek zadań zleconych z zakresu administracji rządowej. Ponadto związek sam może zawierać porozumienia z administracją rządową przewidujące nałożenie na niego ww. obowiązków. Na związek rada gminy lub/i powiatu może ponadto przekazać kompetencje do wydawania indywidualnych decyzji, podobnie jak to ma miejsce z przekazaniem tego typu kompetencji jednostkom pomocniczym w gminie lub powiecie.