Odnoszą się do politycznych i religijnych stosunków polsko-ukraińskich oraz nadciągającej antypolskiej i antyszlacheckiej koliszczyzny (1768), walk konfederatów barskich (1768–1772) i hekatomby Rzeczypospolitej (1795).
Obraz Matejki powstał w latach napięć w stosunkach rusko-polskich, wywołanych nieprzyjazną polityką cara wobec Polaków. Stanowi on więc jego stanowisko wobec zaistniałej wówczas sytuacji, toteż kryje on rozbudowany kontekst polityczny, opracowany m.in.: przez Pencakowskiego i Słoczyńskiego.
Wernyhora w biało-czerwonym stroju jest tutaj alegorią Rzeczypospolitej przedrozbiorowej, metaforą propolskich przekonań politycznych.
Pacholę w sukmanie symbolizuje odradzającą się Polskę, której pisane jest długie pielgrzymowanie (torba podróżna, kapelusz, kij).
Źródłem siły odrodzonej Polski są wartości religijne, moralne i etyczne (ryngraf): one ją bronią na wzór błogosławiącej dłoni Wernyhory, Polski Dawnej (odniesienie do Mojżesza i jego roli w bitwie Izraelitów z Amalekitami), bronią ją przed zagrożeniem, które zostało tutaj zaprezentowane przez popa ze stosem noży, oznaczającym […] carską politykę przemocy, która zastąpiła […] politykę dobrowolnej unii realizowaną przez dawną Rzeczpospolitą.