n.e.
Sam termin „ortodoksyjny” w chrześcijaństwie oznaczać może:
ortodoksyjne nieefeskie i przedchalcedońskie kościoły orientalne zwane (niesłusznie) monofizyckimi i nestoriańskimi tradycyjnie zwane ortodoksyjnymi i już od piątego wieku naszej ery przechowujące często wiele lub niektóre tradycje żydowsko-chrześcijańskie prawosławie – ortodoksję normatywną, prawidłową, prawowierną zwaną także apostolską ze względu na tradycyjnie używane językowo-literalne znaczenie, do lat 1052/1053 była ona w jednym sojuszu z katolicyzmem łacińskim główny nurt w obrębie danego wyznania chrześcijańskiego (katolicyzm, prawosławie, protestantyzm) przykładem ortodoksji w obrębie np. luteranizmu mogą być Kościół Luterański Synodu Missouri i Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP) społeczność w danym Kościele chrześcijańskim, wyznająca ściśle zasady wiary tego Kościoła
Judaizm
W początkach wieku XIX niektórzy Żydzi, głównie w Niemczech, rozpoczęli reformowanie judaizmu, zrywając z tradycją i starając się pogodzić religię z optymizmem Oświecenia i jego racjonalizmem.