Jedno z pierwszych biblijnych zastosowań tego terminu wobec istoty duchowej znajduje się w Księdze Liczb (Lb 22, 22-35), w historii proroka Balaama. Anioł Pański staje mu na drodze z obnażonym mieczem jako jego „przeciwnik” (hebr. satan), aby zablokować mu drogę sprzeczną z wolą Bożą. W tym najwcześniejszym ujęciu funkcja ta nie oznaczała jeszcze bytu całkowicie złego, lecz surowego oskarżyciela, który z ramienia Boga poddaje ludzi próbie lub wymierza sprawiedliwość.
W Księdze Hioba Szatan staje przed Bogiem w roli oskarżyciela niebieskiego (prokuratora), kwestionując bezinteresowność ludzkiej wiary.
W późniejszym okresie judaizmu (szczególnie w literaturze apokryficznej, np. w Księdze Henocha) postać Szatana staje się ewidentną personifikacją zła, utożsamianą z wodzem upadłych duchów (demonów). W tradycji hebrajskiej przypisuje mu się również inne imiona, takie jak Mastema, Gadriel czy Samael (Satanael). W Talmudzie Szatan to pierwotnie potężny anioł (często uznawany za wodza serafinów), który został stworzony szóstego dnia.