Komisja Edukacji Narodowej jest uznawana przez polską historiografię za zarazem pierwszą w Polsce jak i w całej Europie władzę oświatową o charakterze współczesnego ministerstwa edukacji publicznejStanisław Pawłowski, Jan Stanisław Bystroń, Antoni Peretiatkowicz. Polska współczesna: geografia, kultura, ustrój. Lwów-Warszawa 1924, s. 84Stanisław Tync. Komisja Edukacji Narodowej, pisma Komisji i o Komisji; wybór źródeł. Wrocław, Zakład im. Ossolińskich. 1954Łukasz Kurdybacha, Mieczysława Mitera-Dobrowolska. Komisja Edukacji Narodowej. Warszawa 1973Mirosław Krajewski, Leksykon dziejów edukacji z przewodnikiem bibliograficznym. Ludzie-instytucje-koncepcje, Płock 2010, s. 177-179, ..
Geneza Komisja została powołana głównie dlatego, że do 1773 roku edukacja podstawowa i średnia były w Rzeczypospolitej organizowane przez zakon jezuitów. Taki system edukacji nakierowany był przede wszystkim na kształcenie w zakresie teologii katolickiej przy pomocy łaciny, przy czym inne przedmioty były traktowane jako uboczne i podrzędneWładysław Ignacy Wisłocki, Nauka języka polskiego w szkołach polskich przed Kopczyńskim, Lwów, 1868, s. 3.. System ten cechował swoisty konserwatyzm i nietolerancja wobec niekatolików, a jednocześnie oderwanie od realnych potrzeb edukacyjnych.