right|thumb|250px|Fugasy znalezione w Bagdadzie thumb|IED znaleziony w Iraku. Wklęsła kształtka z miedzi zamienia się w czasie detonacji w penetrator i spełnia rolę ładunku kumulacyjnego. Fugas (z fr. fougasse) – improwizowana, prowizoryczna mina lądowa, zakopana w ziemi, wybuchająca pod wpływem nacisku lub przez zdalne odpalenie, wykonana z materiałów zastępczych, jak saperskie materiały wybuchowe, pociski artyleryjskie, bomby lotnicze, głowice torpedowe, granaty, różne niewybuchy lub niewypały itp.
W XVIII wieku specyficzny typ fugasu został wymyślony i zbudowany na Malcie przez inżynierów zakonu maltańskiego. W litej skale, pod kątem około 45 stopni, były wycięte lejowate tunele o głębokości 2-3 metrów. Na ich spodzie składano ładunek prochu, w który był wkładany długi lont, wyprowadzony na powierzchnię. Następnie lej fugasu był wypełniany kamieniami. Fugasy miały służyć jako „działa”, które miały być użyte w przypadku inwazji wrogów na wyspę. Pierwszą próbę ogniową przeprowadzono 28 września 1740 roku.