thumb|Widok Pompei (litografia Friedricha Federera, 1850) thumb|Ostatni dzień Pompei (mal. Karł Briułłow, 1830-1833) thumb|Fragment prac wykopaliskowych prowadzonych w końcu XIX wieku thumb|Gipsowe odlewy ciał ofiar zagłady (fot. Giorgio Sommer, ok. 1875) Pompeje, dawniej Pompeja (, ) – miasto w regionie dzisiejszej Kampanii we Włoszech zniszczone w czasach cesarstwa rzymskiego przez erupcję Wezuwiusza w 79 roku, która zniszczyła również Herkulanum i Stabie.
Ruiny położone są ok. 20 km na południowy wschód od Neapolu. Popiół wulkaniczny zachował w nich budowle, przedmioty oraz utrwalił ciała ludzi i zwierząt, co obecnie daje wgląd w życie starożytnego rzymskiego miasta średniej wielkości.
Historia Miasto zostało założone w VII wieku p.n.e. przez Osków, następnie znalazło się pod panowaniem greckim, później (525–474 r. p.n.e) etruskim. W czasach oskijskich lub etruskich miasto zostało otoczone murami obronnymi zbudowanymi z wulkanicznego tufu. Pod koniec V w. p.n.e. zdobyte przez Samnitów. U schyłku IV wieku p.n.e. Pompeje zawarły z Rzymem układ sojuszniczy, który zobowiązywał je do pomocy militarnej, lecz pozostawiał mieszkańcom autonomię, własne urzędy i język.