thumb|Kanonierka HMAS „Protector” z 1884, charakterystycznego dla tego okresu typu Rendela Kanonierka (fr. canonnière od canon „działo” z wł. cannone „działo”, zgrub. od canna „rura”) – historyczna klasa okrętów artyleryjskich średniej lub małej wielkości. Kanonierki przeznaczone były przede wszystkim do ostrzeliwania celów lądowych, przybrzeżnej służby patrolowej i dozorowej, obrony wybrzeża, stawiania min i innych zadań pomocniczych.
Historia thumb|left|Niemiecka kanonierka „Panther” z 1901 Kanonierki powstały jako okręty żaglowe, zazwyczaj uzbrojone w jedną armatę gładkolufową dużego kalibru. Pierwsze kanonierki były niewielkimi okrętami, o długości ok. 15 metrów, jedno- lub dwumasztowymi, budowano także kanonierki o napędzie wiosłowym.
Rodzaje kanonierek różniły się w zależności od przeznaczenia. Oprócz kanonierek stanowiących uniwersalne niewielkie okręty artyleryjskie, istniały w XIX wieku kanonierki obrony wybrzeża, uzbrojone z reguły w jedno działo dużego kalibru (ponad 200 mm) i kilka mniejszych (z klasy tej następnie powstały pancerniki przybrzeżne). Największą popularność zyskały jednak kanonierki kolonialne, przeznaczone do służby zamorskiej.