Geneza Po zajęciu Inflant w lipcu 1626 w Piławie wylądował korpus szwedzki w sile około 13 000 żołnierzy i 80 dział, zajmując Braniewo, Frombork, Tolkmicko, Elbląg, Malbork, Tczew, Gniew i Puck. Głównym celem szwedzkim był Gdańsk, na którego odsiecz wyruszył król Zygmunt III Waza na czele 6 780 jazdy (w tym 4 000 husarii), 4 430 piechoty z 20 działami.
Przebieg bitwy Pierwsze starcie Gustaw Adolf, mający przy sobie 8150 piechoty, 1700 jazdy i 74 działawedług Małej Encyklopedii Wojskowej Gustaw Adolf miał 8 800 piechoty i 1 500 jazdy, próbował stworzyć bazę operacyjną do ataku na Gdańsk. W tym celu rozpoczął budowę mostu na Wiśle wiodącego do Wielkich Żuław. Na wieść o oblężeniu Gniewu przez Zygmunta III ruszył na odsiecz i 11 września zajął Walichnowy. Oblegający Gniew Zygmunt III (6 780 jazdy, 4 430 piechoty i 20 działwedług Małej Encyklopedii Wojskowej wojska koronne miały 8 000 piechoty i 4 000 jazdy) przesunął swe siły na północ pod Ciepłe, a następnie zajął pozycje na stromym brzegu. Pod miastem został tylko jeden pułk.