51 s) średnia słoneczna – 24 h – sztuczna, ale wygodna miesiąc synodyczny – między dwiema fazami księżyca (jest ich 8) – 29 dni 12 h 44 min 2,8 s; syderyczny – od południka niebieskiego do tego samego – 27 dni 7 h 43 min 4,7 s. rok zwrotnikowy (21 marca – równonoc wiosenna) 365 d 5 h 48 min 46 s; syderyczny – „od gwiazdy do gwiazdy” – 365 d 6 h 9 min 9 s.
Sposoby i narzędzia do mierzenia czasu Pierwotne sposoby mierzenia czasu obserwacja cienia (gnomon – przedmiot, którego cień obserwujemy, (np. cień człowieka, drzewa, kijka), obserwacja księżyca (fazy lunarne); cykle świąt (np. wielkanocny, zielonoświątkowy, Bożego Narodzenia); obserwacja okresu wegetatywnego przyrody (np.: zmiany w przyrodzie, pory roku, okresowe zachowania zwierząt).