Za pierwszy prawdziwy krążownik pancerny uważany jest zazwyczaj francuski „Dupuy de Lôme”.
Początkowo krążowniki pancerne były zbliżone konstrukcyjnie do wczesnych pancerników – fregat pancernych i pancerników kazamatowych; posiadały pomocnicze ożaglowanie i przenosiły uzbrojenie w burtowych kazamatach lub na obrotowych podstawach na pokładzie. W latach 80. XIX w. pojawiły się na nich działa w wieżach. Wczesne okręty miały mało rozległe opancerzenie burt, z reguły ograniczające się do wąskiego pasa pancernego w rejonie linii wodnej, nakrytego płaskim pokładem pancernym (umiarkowana efektywność takiego opancerzenia spowodowała, że wiodąca w świecie marynarka brytyjska przez całe lata 90. XIX wieku nie budowała krążowników pancernych, na korzyść dużych krążowników pancernopokładowych)R. Chesneau, E. Kolesnik, Conway’s... s. 61.. Szybkość wczesnych okrętów wynosiła 12-16 węzłów. Koncepcja krążowników pancernych została ostatecznie ukształtowana przez francuską tzw. Młodą Szkołę (Jeune École) pod koniec lat 80. XIX wieku jako okrętów służących do oceanicznych działań krążowniczych – zwalczania żeglugi nieprzyjaciela na liniach komunikacyjnych i walki z okrętami eskorty (działania rajderskie)T. Klimczyk: Pancerniki, s. 116..