Kurmandżan-datka (kirg. Курманжан датка; ur. 1811 w Oroku, zm. 1 lutego 1907 w Mady), znana także jako Caryca Ałaju oraz Królowa Południa – kirgiska polityczka i bohaterka narodowa, poetka, przywódczyni Kirgizów ałajskich w latach 1832–1876, początkowo u boku męża , a od 1862 samodzielnie. Zasłynęła jako orędowniczka pokoju i poprawnych stosunków z Imperium Rosyjskim.
Życiorys Urodziła się jako Kurmandżan Mamatbaj kyzy (pol. Kurmandżan córka Mamatbaja) w aule Orok w okolicy Oszu w koczowniczej rodzinie z klanu Munguszów. W wieku 18 lat została wydana za mąż za nieznanego sobie mężczyznę, którego pierwszy raz zobaczyła w dniu ślubu. Nie przypadł jej do gustu, w związku z czym uciekła do swoich rodziców.
W 1832 wyszła za (ur. 1799, zm. 1862), wysokiego urzędnika na dworze chana Kokandu, który pełnił m.in. funkcje wezyra, zarządcy wilajetu andiżańskiego oraz przywódcy Kirgizów ałajskich. Kurmandżan i Alimbek mieli pięciu synów: Abdullabeka, Mamytbeka, Asanbeka, Batyrbeka i Kamczybeka oraz nieznane z imion córki. Ponieważ Alimbek często przebywał w Andiżanie lub Kokandzie, Kurmandżan zajmowała się sprawami Ałaju, a także zastępowała męża podczas jego nieobecności.