Najpierw korzystano z systemu jedynkowego (jeden kamyk oznaczający jeden obiekt), z czasem zaczęto różnicować kształty używanych przedmiotów na oznaczenie różnych rodzajów obiektów lub różnych liczności (początki systemów pozycyjnych) – kamyki w jednym kształcie oznaczające cyfrę jedności, w innym – cyfrę dziesiątek itd.
Pierwsze abakusy były bardzo nietrwałe – często rysowane w piasku lub na drewnie. Najstarszym odnalezionym przykładem abakusa jest tabliczka znaleziona w 1846 roku na wyspie Salaminie (Grecja), którą datuje się na III wiek p.n.e. Jest to marmurowa tabliczka o wysokości 149 cm, szerokości 75 cm i grubości 4,5 cm, składająca się z dwóch grup linii poziomych (pięć w górnej części tabliczki, jedenaście w dolnej), przedzielonych linią pionową, oraz trzech zestawów symboli greckich, umieszczonych wzdłuż lewej, prawej oraz dolnej krawędzi płytki.