mały|Edyp opisujący zagadkę Sfinksa (autor: Jean-Auguste-Dominique Ingres, ok. 1805) Kompleks Edypa – pojęcie wprowadzone do psychoanalizy przez Zygmunta Freuda; rodzaj konfliktu: kateksja lub antykateksja.
Mitycznym prawzorem jest Edyp, grecki król Teb, który, nie znając swoich biologicznych rodziców, zabił ojca, a potem ożenił się z matką i miał z nią dzieci.
Ma to być powszechne zjawisko wśród dzieci między 3. a 5. rokiem życia (faza falliczna rozwoju psychoseksualnego), polegające na pragnieniu seksualnego związku z rodzicem płci przeciwnej, przy jednoczesnej chęci pozbycia się rodzica tej samej płci jako rywala seksualnego.
Konflikt edypalny różnie przebiega zależnie od płci dziecka: Kazirodcze pożądanie matki oraz wrogość wobec ojca owocuje lękiem przed karą ze strony ojca – jest to lęk przed kastracją (lęk kastracyjny). Lęk ten sprawia, że ostatecznie chłopiec wypiera seksualne pożądanie matki oraz wrogość wobec ojca. Jednocześnie zaczyna się identyfikować z ojcem, co daje mu możliwość zastępczego zaspokojenia seksualnych impulsów (identyfikacja pełni tu rolę mechanizmu obronnego).