Narzędzia z krzemienia pasiastego wytwarzane na Gawrońcu, eksportowane były na tereny ówczesnej Europy. mały|Zabudowa małomiasteczkowa W pierwszych wiekach naszej ery wzdłuż rzeki Kamiennej przebiegał rzymski szlak handlowy, który prowadził do świętokrzyskich dymarek, gdzie przetapiano rudy żelaza. Z powodu małej ilości źródeł historycznych i archeologicznych, trudno jest dzisiaj zrekonstruować najdawniejsze dzieje Ćmielowa i jego najbliższej okolicy, ale bezspornym faktem jest to, że dogodne warunki przyrodnicze skłaniały ludzi do osiedlania się w dolinie rzeki Kamiennej. Obok rolnictwa i wyrobu narzędzi krzemiennych, od najdawniejszych lat zajmowano się tu garncarstwem, a to dzięki pokładom gliny oraz lessu nadających się do wykonywania tego rzemiosła.
thumb|Ruiny zamku, fragment pozostałości właściwego zamku Pierwsze historyczne wzmianki o Ćmielowie pochodzą z XIV wiekuSłownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. 1, s. 709–710.. Osada była pierwotnie własnością rodu Odrowążów. Już w XIII wieku był tu kościół. W 1388 roku bracia Marcin i Mikołaj z Baruchowa, herbu Doliwa, sprzedali zamek i wieś Gniewoszowi z Dalewic, a ten przekazał całe dobra ćmielowskie swojemu synowi, który tak jak ojciec nosił imię Gniewosz. W 1425 roku Ćmielów zakupił Jan z Podlodowa herbu Janina.