Tło historyczne Reformy józefińskie zaprowadziły obowiązek szkolny dla dzieci na terytorium monarchii Habsburgów w tzw. szkołach trywialnych (później ludowych). W samym Cieszynie był to jeden z czynników zmiany charakteru miasta w większości słowiańskiego w XVIII wieku do dominującej roli języka niemieckiego już w pierwszej połowie XIX wieku. W okresie przynależności do Gubernium morawsko-śląskiego w wiejskich szkołach ludowych obowiązywały podręczniki morawskie z Brna, na co uwagę bezskutecznie zwracał Leopold Szersznik, od 1804 miejscowy nadzorca szkół katolickich. Postulat ten wznowiony został w okresie Wiosny Ludów, tym razem skutecznie. Zbiegło się to z początkami polskiego ruchu narodowego na Śląsku Cieszyńskim, którego inicjatorem był przede wszystkim Paweł Stalmach. Dalszy etap edukacji w tzw. szkołach realnych długo pozostawał wyłącznie niemiecki.
W 1865 w całym regionie było 161 szkół elementarnych i 9 szkół głównych (120 katolickich, 50 ewangelickich) zatrudniających łącznie 250 nauczycieli (184 w katolickich i 66 w ewangelickich). 70 szkół określonych było jako słowiańskie, 10 niemieckie (wszystkie w Bielskiej wyspie językowej) a 88 jako mieszane (11,4% dzieci w regionie deklarowało język niemiecki jako macierzysty)J. Spyra, 2013, s. 358..